Velayetin Değiştirilmesi ve Kaldırılması Davası — 2026 Güncel Rehber: Şartları, Süreci ve Tüm Detaylar

Boşanma sonrasında çocuğun velayeti bir ebeveyne bırakılmış olsa da hayat koşulları değişebilir, çocuğun menfaati farklı bir düzenlemeyi gerektirebilir. İşte tam da bu noktada velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması davası gündeme gelir. Türk Medeni Kanunu, çocuğun üstün yararını esas alarak velayet düzenlemesinin her zaman yeniden gözden geçirilebileceğini kabul etmiştir. Bu rehberde velayetin değiştirilmesi ve kaldırılması davasının şartlarını, hukuki dayanaklarını, mahkeme sürecini, ispat kurallarını, kanun yollarını ve 2026 yılı güncel bilgilerini kapsamlı şekilde ele alıyoruz.

1. Velayet Kavramı ve Hukuki Niteliği

Velayet, reşit olmayan (18 yaşından küçük) çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve yasal temsili konusunda ana ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. TMK md. 335 uyarınca ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velayeti altındadır. Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velayeti birlikte kullanır (TMK md. 336/I).

Boşanma veya ayrılık halinde ise velayet, çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir (TMK md. 336/III). Ancak velayet düzenlemesi kesin ve değişmez bir karar değildir; çocuğun menfaati gerektirdiğinde her zaman değiştirilebilir veya kaldırılabilir. Bu esneklik, çocuğun üstün yararı ilkesinin doğal bir sonucudur.

Velayet hakkı, yalnızca bir "hak" değil aynı zamanda bir "yükümlülük" niteliği taşır. Velayet sahibi ebeveyn; çocuğun bakımını sağlamak, eğitim ve öğretimini düzenlemek, sağlığını korumak, yasal işlemlerinde onu temsil etmek ve mallarını yönetmekle görevlidir (TMK md. 339-345). Bu görevlerin gereği gibi yerine getirilmemesi, velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması sonucunu doğurabilir.

2. Velayetin Değiştirilmesi Davası Nedir?

Velayetin değiştirilmesi davası, boşanma veya ayrılık kararıyla bir ebeveyne verilmiş olan velayet hakkının, koşulların değişmesi nedeniyle diğer ebeveyne aktarılmasını amaçlayan aile hukuku davasıdır.

TMK md. 183 bu konuda temel düzenlemeyi içerir: "Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re'sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır." Bu hüküm, velayetin değiştirilmesinin yasal temelini oluşturur.

Velayetin değiştirilmesi ile velayetin kaldırılması birbirinden farklı hukuki müesseselerdir. Değiştirme halinde velayet bir ebeveynden diğerine geçerken, kaldırma halinde velayet her iki ebeveynden de alınarak çocuğa vasi atanır. Ayrıca velayetin değiştirilmesi davası, boşanma davasından bağımsız ayrı bir dava olarak açılır; boşanma kararının kesinleşmesinden sonra koşulların değişmesi halinde her zaman gündeme gelebilir.

3. Velayetin Değiştirilmesinin Şartları

Velayetin değiştirilmesi davasının kabul edilebilmesi için belirli koşulların bir arada bulunması gerekir:

a) Esaslı Değişiklik Şartı: Boşanma kararından sonra velayet sahibinin veya çocuğun durumunda önemli ve sürekli bir değişiklik meydana gelmiş olmalıdır. Geçici veya küçük değişiklikler velayetin değiştirilmesi için yeterli değildir. Yargıtay uygulamasına göre değişikliğin "sürekli ve kalıcı" nitelikte olması aranmaktadır.

b) Çocuğun Üstün Yararı: Değişikliğin çocuğun fiziksel, zihinsel ve duygusal gelişimini olumsuz etkilemesi veya mevcut durumun çocuğun menfaatine aykırı hale gelmesi gerekir. Mahkeme her kararında çocuğun üstün yararını esas alır.

c) Velayeti İsteyen Tarafın Uygunluğu: Velayetin kendisine verilmesini isteyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitimini üstlenmeye elverişli olduğunu ortaya koyması beklenir. Ebeveynin maddi durumu, sağlık durumu, yaşam koşulları ve çocuğa ayırabileceği zaman bu değerlendirmede dikkate alınır.

d) Mevcut Velayet Düzenlemesinin Yetersizliği: Velayet sahibi ebeveynin velayet görevini gereği gibi yerine getirmediği veya çocuğun gelişimi açısından diğer ebeveynin yanında kalmasının daha yararlı olacağı somut delillerle ortaya konmalıdır.

Uygulamada velayetin değiştirilmesine neden olan başlıca durumlar şunlardır:

4. Velayetin Kaldırılması (TMK md. 348)

Velayetin kaldırılması, değiştirilmesinden çok daha ağır bir tedbirdir. TMK md. 348 hükmüne göre velayetin kaldırılmasına şu hallerde karar verilir:

a) Ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri sebeplerden biriyle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi,

b) Ana ve babanın çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması.

TMK md. 348/II uyarınca velayetin kaldırılması halinde ana ve babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğü devam eder. TMK md. 348/III hükmüne göre ise kararda aksi belirtilmedikçe velayetin kaldırılması mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar.

Velayetin kaldırılması kararı verilmeden önce mahkeme, TMK md. 346 kapsamında daha hafif koruma tedbirlerini denemelidir. Bu tedbirler arasında çocuğun geçici olarak bir yakınına veya kuruma yerleştirilmesi, ebeveyne uyarıda bulunulması, ebeveynlik eğitimi verilmesi gibi önlemler yer alır. Ancak bu önlemlerin yetersiz kalacağı açıkça anlaşılıyorsa doğrudan kaldırma kararı verilebilir.

Velayetin kaldırılması ile değiştirilmesi arasındaki temel farklar:

5. Velayetin Geri Verilmesi (TMK md. 351)

Velayetin kaldırılması kalıcı ve geri dönüşü olmayan bir karar değildir. TMK md. 351 uyarınca velayetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalktığında, hâkim re'sen veya ana ya da babanın başvurusu üzerine velayeti geri verebilir.

Velayetin geri verilmesi için aranan koşullar şunlardır: kaldırma sebebinin tamamen ortadan kalkmış olması, ana veya babanın velayet görevini gereği gibi yerine getirebilecek duruma gelmiş olması ve velayetin geri verilmesinin çocuğun üstün yararına uygun olması. Mahkeme bu koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğini uzman raporu ve diğer delillerle araştırır.

Velayetin geri verilmesi davası da Aile Mahkemesinde açılır ve bu davada da re'sen araştırma ilkesi geçerlidir.

6. Davayı Kimler Açabilir?

Velayetin değiştirilmesi davasını açma hakkı oldukça geniş tutulmuştur:

Ana veya baba: Velayet kendisinde olmayan ebeveyn, velayetin kendisine verilmesini talep edebilir. Velayet sahibi ebeveyn de kendi velayetinin kaldırılmasını veya diğer tarafa verilmesini isteyebilir.

Çocuğun yakınları: Büyükanne, büyükbaba veya diğer yakın akrabalar çocuğun menfaatinin gerektirdiği durumlarda başvurabilir. TMK md. 348 uyarınca velayetin kaldırılması talebi çocuğun herhangi bir yakını tarafından da ileri sürülebilir.

Cumhuriyet savcısı: Kamu düzenini ilgilendiren hallerde savcılık re'sen dava açabilir.

Çocuk kendisi: Ayırt etme gücüne sahip çocuk da kendi menfaatini korumak amacıyla velayetin değiştirilmesini talep edebilir; bu durumda çocuğa kayyım atanarak dava yürütülür.

Hâkim re'sen: Velayet davası kamu düzenine ilişkin olduğundan, hâkim herhangi bir dava sırasında çocuğun menfaatini tehlikede görürse re'sen velayet konusunda karar alabilir (TMK md. 183).

Sosyal hizmet kurumları: 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında il veya ilçe sosyal hizmet müdürlükleri de çocuğun korunması amacıyla gerekli başvuruları yapabilir.

7. Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme: Velayetin değiştirilmesi ve kaldırılması davaları Aile Mahkemesi'nde görülür (4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun md. 4). Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi, Aile Mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

Yetkili mahkeme: Davalının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Ancak TMK md. 326/III uyarınca çocuk ile kişisel ilişkiye yönelik bir düzenleme yapılıncaya kadar velayet hakkına sahip veya çocuk kendisine bırakılmış kişinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir.

Velayetin kaldırılması halinde çocuğa vasi atanması gerekiyorsa bu konuda Sulh Hukuk Mahkemesi görevlidir. Aile Mahkemesi velayetin kaldırılmasına karar verdiğinde, vasi atanması için dosyanın Sulh Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verir.

8. Dava Süreci ve Yargılama Usulü

Velayetin değiştirilmesi ve kaldırılması davaları basit yargılama usulüne tabidir. Bu davalarda re'sen araştırma ilkesi geçerlidir; yani hâkim tarafların sunduğu delillerle bağlı olmayıp kendiliğinden araştırma yapabilir. Velayet kamu düzenine ilişkin olduğundan, yargılama sırasında meydana gelen gelişmelerin bile göz önünde tutulması gerekir.

Dava sürecinin aşamaları:

Dilekçe aşaması: Davacı, velayetin neden değiştirilmesi gerektiğini somut olgularla açıklayan dava dilekçesini Aile Mahkemesine sunar. Dilekçede; tarafların kimlik bilgileri, çocuğun kimlik bilgileri, velayet değişikliğini gerektiren esaslı sebepler, deliller ve talep sonucu yer almalıdır. Davalı taraf cevap dilekçesini verir.

Ön inceleme: Mahkeme tarafların iddia ve savunmalarını değerlendirir, uyuşmazlık noktalarını belirler.

Sosyal inceleme raporu (SİR): Mahkeme, 4787 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca Aile Mahkemesi bünyesindeki psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzman heyetinden sosyal inceleme raporu alır. Bu rapor, her iki ebeveynin yaşam koşullarını, çocuğun mevcut durumunu, çocukla ebeveynler arasındaki duygusal bağı ve velayetin değiştirilmesinin çocuğa etkisini değerlendirir. Sosyal inceleme raporu alınmadan verilen velayet kararları Yargıtay tarafından bozulmaktadır.

Çocuğun dinlenmesi: İdrak çağındaki çocuğun görüşü alınır. Yargıtay uygulamasına göre genellikle 8 yaş ve üzeri çocuklar idrak çağında kabul edilir ve görüşleri mutlaka dinlenmelidir. Çocuğun görüşü alınmadan verilen kararlar Yargıtay tarafından bozulabilir. Çocuğun dinlenmesi sırasında uzman eşliğinde ve çocuğun rahat hissedebileceği bir ortamda gerçekleştirilmesi gerekir.

Tahkikat ve karar: Tanık beyanları, uzman raporları ve diğer deliller değerlendirilerek karar verilir.

Dava süresi: Velayetin değiştirilmesi davaları mahkemelerin iş yüküne bağlı olarak ortalama 6-12 ay sürmektedir. Karmaşık davalarda bu süre 18 aya kadar uzayabilir. İstinaf ve temyiz aşamaları dahil edildiğinde toplam süre 2-3 yıla ulaşabilir.

9. İspat Yükü ve Delil Türleri

Velayetin değiştirilmesi davasında re'sen araştırma ilkesi geçerli olmakla birlikte, davacının iddialarını destekleyen deliller sunması büyük önem taşır. Uygulamada kabul edilen başlıca delil türleri şunlardır:

Sosyal inceleme raporu (SİR): Aile Mahkemesi bünyesindeki uzmanlar tarafından hazırlanan bu rapor, mahkemeler için en belirleyici delillerden biridir. Raporda her iki ebeveynin yaşam koşulları, ekonomik durumu, çocukla olan ilişkisi ve çocuğun psikolojik durumu değerlendirilir.

Tanık beyanları: Komşular, öğretmenler, akrabalar ve çocuğun sosyal çevresindeki kişilerin beyanları delil olarak kullanılabilir. Tanıklar, çocuğun bakım koşulları, ebeveynlerin davranışları ve çocuğun genel durumu hakkında bilgi verebilir.

Pedagojik ve psikolojik raporlar: Çocuğun psikolojik durumunu, gelişim düzeyini ve ebeveynlerle olan duygusal bağını değerlendiren uzman raporları mahkeme kararını doğrudan etkiler.

Okul raporları ve karneler: Çocuğun eğitim durumu, okul devamsızlığı, başarı düzeyi ve okuldaki davranışları önemli delillerdir.

Sağlık raporları: Çocuğun ihmal veya istismara maruz kaldığını gösteren hastane kayıtları, doktor raporları güçlü delil niteliğindedir. Ayrıca velayet sahibinin hastalığı veya bağımlılığını gösteren sağlık raporları da değerlendirilir.

Kolluk tutanakları ve şikâyet kayıtları: Aile içi şiddet, ihmal veya istismar iddialarına ilişkin polis tutanakları, savcılık şikâyetleri ve koruma kararları delil olarak sunulabilir.

Kişisel ilişkinin engellendiğine dair kayıtlar: Diğer ebeveynin çocukla görüşmesinin sistematik olarak engellendiğini gösteren mesajlar, arama kayıtları ve tanık beyanları da önemli delil niteliğindedir.

10. Geçici Velayet Tedbiri

Velayetin değiştirilmesi davası devam ederken çocuğun menfaatinin acilen korunması gerekiyorsa mahkeme geçici velayet tedbiri kararı verebilir. TMK md. 169 kıyasen uygulanarak ve HMK md. 389 vd. hükümlerine dayanılarak hâkim, dava sonuçlanıncaya kadar çocuğun geçici olarak hangi ebeveynin yanında kalacağına karar verebilir.

Geçici velayet tedbiri talep edilirken çocuğun mevcut durumunun acil bir tehlike içerdiği veya menfaatinin korunması için derhal müdahale gerektiği somut olgularla ortaya konmalıdır. Mahkeme bu talebi, gerektiğinde sosyal inceleme raporu almadan da ivedilikle değerlendirebilir.

Geçici velayet tedbiri, kesin bir velayet kararı niteliğinde olmayıp dava sonuçlanıncaya kadar geçerlidir. Dava sonucunda verilecek kesin karar, geçici tedbirin yerini alır.

11. Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süre

Velayetin değiştirilmesi davası herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Çocuğun menfaati gerektirdiği sürece, çocuk ergin oluncaya (18 yaşını doldurana) kadar her zaman açılabilir. Bu durum, velayetin çocuğun korunmasına yönelik kamu düzenini ilgilendiren bir müessese olmasından kaynaklanır.

Ancak dikkat edilmesi gereken husus şudur: Boşanma kararından hemen sonra, henüz esaslı bir değişiklik olmadan açılan velayetin değiştirilmesi davası reddedilebilir. Mahkeme, boşanma kararından bu yana koşullarda önemli ve sürekli bir değişiklik olup olmadığını araştırır.

12. Arabuluculuk ve Velayetin Değiştirilmesi

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında aile hukuku uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk uygulanmaya başlamış olsa da velayetin değiştirilmesi ve kaldırılması davaları arabuluculuğa tabi değildir. Bunun nedeni, velayet davalarının kamu düzenini ilgilendirmesi ve ancak mahkeme kararıyla sonuçlanabilmesidir.

Velayet davaları, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği konulardan olduğu için arabuluculuk yoluyla çözüme kavuşturulamaz. Bu davalar doğrudan Aile Mahkemesinde açılmalıdır. Ancak velayet davasıyla birlikte talep edilen nafaka gibi feri konularda taraflar anlaşmaya varabilir; velayetin kendisi konusunda ise sadece mahkeme yetkilidir.

13. Çocuğun Üstün Yararı İlkesi ve Mahkemenin Değerlendirme Kriterleri

Velayetin değiştirilmesi davalarında mahkemenin esas aldığı temel ilke, çocuğun üstün yararıdır. BM Çocuk Hakları Sözleşmesi'nin 3. maddesi ve TMK md. 339-346 hükümleri çerçevesinde mahkeme şu kriterleri değerlendirir:

Çocuğun fiziksel ve duygusal güvenliği: Çocuğun şiddete, ihmale veya istismara maruz kalıp kalmadığı araştırılır. Bu kapsamda 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun hükümleri de gözetilir.

Çocuğun eğitim ve gelişim ortamı: Okul başarısı, sosyal çevre, arkadaş ilişkileri ve eğitim imkânları değerlendirilir.

Ebeveynlerin bakım kapasitesi: Her iki ebeveynin maddi durumu, sağlık durumu, yaşam koşulları ve çocuğa ayırdığı zaman incelenir. Yargıtay içtihatlarına göre ana ve babanın yararları, boşanmadaki kusurları, ahlaki değer yargıları ve sosyal konumları çocuğun üstün yararını etkilemediği sürece tek başına belirleyici değildir.

Çocuğun mevcut yaşam düzeninin korunması (İstikrar İlkesi): İstikrar ilkesi gereği, çocuğun alıştığı ortamın gereksiz yere değiştirilmemesi tercih edilir. Çocuğun okulunu, arkadaş çevresini ve yaşam düzenini sürdürebilmesi önemli bir değerlendirme kriteridir.

Kardeşlerin birlikte kalması: Mümkün olduğunca kardeşlerin birbirinden ayrılmaması gözetilir. Kardeş ayrılığı ancak zorunlu hallerde ve çocukların üstün yararı gerektirdiğinde kabul edilir.

Çocuğun görüşü: İdrak çağındaki çocuğun tercihi önemli bir kriter olmakla birlikte, tek başına belirleyici değildir. Mahkeme çocuğun görüşünü diğer delillerle birlikte değerlendirir. Çocuğun bir ebeveyn tarafından yönlendirilmiş olabileceği (parental alienation/ebeveyn yabancılaştırması) ihtimali de gözetilir.

Yaş faktörü: Küçük yaştaki çocukların (özellikle 0-3 yaş) anneye olan biyolojik bağımlılığı dikkate alınır; ancak bu durum mutlak bir kural değildir ve çocuğun somut koşullarına göre değerlendirilir.

14. 5395 Sayılı Çocuk Koruma Kanunu ve Koruyucu Tedbirler

Velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması sürecinde 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamındaki koruyucu ve destekleyici tedbirler de gündeme gelebilir. Bu kanun, korunma ihtiyacı olan çocuklar hakkında alınacak tedbirleri düzenler.

Çocuk Koruma Kanunu kapsamında alınabilecek tedbirler şunlardır: danışmanlık tedbiri (çocuğun bakımından sorumlu kişilere rehberlik yapılması), eğitim tedbiri (çocuğun uygun bir eğitim kurumuna yerleştirilmesi), bakım tedbiri (çocuğun bakımından sorumlu kişinin yanına veya Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının yetkili kurumuna yerleştirilmesi), sağlık tedbiri (çocuğun tedavi veya terapi altına alınması) ve barınma tedbiri.

Koruyucu ve destekleyici tedbir kararı, çocuğun ana ve babası, vasisi, bakım ve gözetiminden sorumlu kişi, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu ve Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya re'sen çocuğun menfaatleri bakımından en uygun çözüm esas alınarak alınır. Bu tedbirler, velayetin kaldırılmasından önce daha hafif bir müdahale olarak uygulanabilir.

15. Ortak Velayet ve Velayetin Değiştirilmesi İlişkisi

Türk hukukunda ortak velayet düzenlemesi, özellikle uluslararası sözleşmeler ve Yargıtay içtihatları çerçevesinde uygulanmaya başlamıştır. Türkiye'nin taraf olduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Ek 7. Protokol'ün 5. maddesi, eşlere evliliğin sona ermesinden sonra çocuklarıyla ilişkilerinde eşit haklar tanımaktadır.

Ortak velayet düzenlemesinde, velayet hakkı tek bir ebeveyne değil her iki ebeveyne birlikte verilir. Bu durumda çocuğun hayatına ilişkin önemli kararlar (eğitim, sağlık, yaşanacak yer gibi) anne ve baba tarafından ortaklaşa alınır.

Ortak velayette de koşulların değişmesi halinde velayetin düzenlenmesi, yani ortak velayetin tek ebeveyne verilecek şekilde değiştirilmesi istenebilir. Mahkeme bu talebi yine çocuğun üstün yararı çerçevesinde değerlendirir. Ortak velayetin uygulamada sorunlara yol açtığı, ebeveynler arasında uyumun bozulduğu veya çocuğun bu durumdan olumsuz etkilendiği hallerde tek ebeveyn velayetine dönüş talep edilebilir.

16. Velayetin Değiştirilmesi Davasının Reddedildiği Durumlar

Her velayetin değiştirilmesi talebi kabul edilmez. Uygulamada mahkemelerin davayı reddettiği başlıca durumlar şunlardır:

Esaslı değişiklik yokluğu: Boşanma kararından bu yana velayet sahibinin veya çocuğun durumunda önemli ve sürekli bir değişiklik meydana gelmemişse dava reddedilir.

Salt ekonomik üstünlük: Davacı ebeveynin sadece maddi durumunun daha iyi olması tek başına velayetin değiştirilmesi sebebi değildir. Yargıtay kararlarına göre ekonomik üstünlük, çocuğun bakım ve eğitim masraflarını karşılamak için nafaka yoluyla dengelenebilir.

Boşanmadaki kusur: Velayet sahibi ebeveynin boşanmadaki kusuru, velayetin değiştirilmesi için yeterli bir gerekçe değildir. Velayette belirleyici olan boşanma kusuru değil, çocuğun mevcut ve gelecekteki menfaatidir.

Çocuğun mevcut durumunun iyi olması: Velayet sahibi ebeveyn görevini gereği gibi yerine getiriyorsa ve çocuğun mevcut yaşam düzeni çocuğun menfaatine uygunsa, sırf diğer ebeveynin talebi üzerine velayet değiştirilmez.

Geçici ve küçük sorunlar: Velayet sahibinin geçici bir hastalık, kısa süreli bir mali sıkıntı veya benzeri geçici sorunlar yaşaması velayetin değiştirilmesi için yeterli değildir.

17. İstinaf ve Temyiz Kanun Yolları

Velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması kararına karşı kanun yollarına başvurulabilir:

İstinaf: Aile Mahkemesinin verdiği karara karşı, kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) nezdinde istinaf başvurusu yapılabilir. İstinaf incelemesinde mahkeme hem hukuki hem de maddi yönden yeniden değerlendirme yapar; gerekirse yeni delil toplayabilir.

Temyiz: BAM kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren 2 hafta içinde Yargıtay nezdinde temyiz başvurusu yapılabilir. Velayet kararları kamu düzenini ilgilendirdiğinden Yargıtay, velayet konusundaki kararları titizlikle incelemektedir. Özellikle sosyal inceleme raporu alınmadan, çocuk dinlenmeden veya çocuğun üstün yararı yeterince araştırılmadan verilen kararlar bozma sebebi oluşturur.

Kanun yolu aşamasında geçici tedbir: İstinaf veya temyiz süreci boyunca mevcut velayet düzenlemesi devam eder. Ancak acil bir durum söz konusuysa, üst derece mahkemesinden tedbir kararı talep edilebilir.

18. 2026 Yılı Dava Masrafları

Velayetin değiştirilmesi davası açarken 2026 yılı itibarıyla ödenmesi gereken masraflar şöyledir:

Avukatlık ücreti: 04 Kasım 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2025-2026 TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) uyarınca Aile Mahkemesinde görülen davalarda maktu avukatlık ücreti 45.000 TL + KDV'dir. Ancak avukatlar bu tutarın üzerinde serbestçe ücret belirleyebilir. Karşı taraf aleyhine hükmedilecek vekâlet ücreti de bu tarifeye göre belirlenir.

Adli yardım: Maddi durumu dava masraflarını karşılamaya elverişli olmayan kişiler adli yardım talebinde bulunabilir (HMK md. 334 vd.). Adli yardım kabul edildiğinde harç ve gider avansı devlet tarafından karşılanır; ayrıca baro tarafından ücretsiz avukat atanması sağlanır.

19. Velayetin Değiştirilmesi Kararının Sonuçları

Velayetin değiştirilmesine karar verildiğinde aşağıdaki hukuki sonuçlar doğar:

Çocuğun teslimi: Velayet kendisinden alınan ebeveyn, çocuğu diğer ebeveyne teslim etmekle yükümlüdür. Teslimden kaçınma halinde İİK md. 25/a uyarınca icra yoluyla çocuğun teslimi sağlanabilir. Çocuk teslimi icra işlemleri, çocuğun psikolojik sağlığı gözetilerek uzman eşliğinde yürütülür.

Kişisel ilişki düzenlemesi: Velayet kendisinden alınan ebeveyn lehine kişisel ilişki (görüşme) düzenlenir (TMK md. 323). Mahkeme, çocuğun yaşına ve koşullara göre görüşme gün ve saatlerini belirler. Kişisel ilişkinin engellenmesi halinde şikâyet yoluna başvurulabilir.

Nafaka yükümlülüğü: Velayet kendisinden alınan ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine iştirak nafakası ödemekle yükümlü tutulabilir (TMK md. 182/II). Nafaka miktarı ebeveynin mali gücüne ve çocuğun ihtiyaçlarına göre belirlenir.

Nüfus kaydı değişikliği: Velayet değişikliği kararı kesinleştikten sonra nüfus müdürlüğüne bildirilir ve nüfus kaydında gerekli düzeltmeler yapılır.

Çocuğun soyadı: Velayetin değiştirilmesi tek başına çocuğun soyadının değişmesini gerektirmez. Çocuğun soyadı değişikliği için ayrı bir dava açılması gerekir.

İlgili konularda daha fazla bilgi için Velayet Davası Rehberi, Nafaka Rehberi ve Boşanma Davası Rehberi makalelerimize göz atabilirsiniz.

20. Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. Velayetin değiştirilmesi davası ne kadar sürer?

Velayetin değiştirilmesi davaları mahkemelerin iş yüküne bağlı olarak ortalama 6-12 ay sürmektedir. Sosyal inceleme raporu alınması, tanık dinlenmesi ve bilirkişi incelemesi gibi aşamalar süreyi etkileyen başlıca faktörlerdir. İstinaf ve temyiz aşamaları dahil edildiğinde süre 2-3 yıla uzayabilir.

2. Velayet babaya verilebilir mi?

Evet, velayetin babaya verilmesi mümkündür. Mahkeme, çocuğun üstün yararını esas alarak karar verir. Annenin çocuğa bakım kapasitesini yitirmesi, çocuğu ihmal etmesi veya çocuğun babayla daha sağlıklı bir ortamda yaşayacağının tespit edilmesi halinde velayet babaya verilebilir. Yargıtay kararlarına göre velayette cinsiyete dayalı bir öncelik yoktur; belirleyici olan çocuğun üstün yararıdır.

3. Çocuğun görüşü velayet davasında ne kadar etkilidir?

İdrak çağındaki (genellikle 8 yaş ve üzeri) çocuğun görüşü mahkeme tarafından mutlaka alınır ve değerlendirmeye katılır. Ancak çocuğun görüşü tek başına belirleyici olmayıp, mahkeme tüm delilleri birlikte değerlendirir. Çocuğun bir ebeveyn tarafından yönlendirilmiş olabileceği ihtimali de gözetilir.

4. Velayetin değiştirilmesi davasında arabuluculuk zorunlu mu?

Hayır, velayetin değiştirilmesi ve kaldırılması davaları arabuluculuğa tabi değildir. Bu davalar kamu düzenini ilgilendirdiğinden tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği uyuşmazlıklardandır ve doğrudan Aile Mahkemesinde açılır.

5. Velayet sahibi ebeveyn yeniden evlenirse velayet otomatik olarak değişir mi?

Hayır, velayet sahibinin yeniden evlenmesi tek başına velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması sebebi değildir. TMK md. 349 uyarınca hâkim durumun gereklerini değerlendirir. Yeniden evlenmenin çocuğun menfaatini olumsuz etkilediği somut olarak ortaya konmalıdır. Örneğin yeni eşin çocuğa kötü davranması, çocuğun uyum sorunu yaşaması gibi durumlar değişiklik sebebi olabilir.

6. Velayetin değiştirilmesi davası kaç kez açılabilir?

Velayetin değiştirilmesi davası için herhangi bir sayı sınırlaması yoktur. Koşulların değiştiği her durumda yeniden dava açılabilir. Ancak her davada yeni ve esaslı bir değişikliğin varlığı ortaya konmalıdır; aksi halde dava reddedilebilir.

7. Velayetin kaldırılması ile değiştirilmesi arasındaki fark nedir?

Velayetin değiştirilmesinde velayet bir ebeveynden diğerine geçer. Velayetin kaldırılmasında ise TMK md. 348 uyarınca velayet her iki ebeveynden de alınır ve çocuğa vasi atanır veya çocuk bir kuruma yerleştirilir. Kaldırma, çok daha ağır koşulların varlığında başvurulan bir tedbirdir.

8. Kaldırılan velayet tekrar geri alınabilir mi?

Evet, TMK md. 351 uyarınca velayetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalktığında, mahkeme re'sen veya ana ya da babanın başvurusu üzerine velayeti geri verebilir. Bunun için kaldırma sebebinin tamamen ortadan kalkmış olması ve geri vermenin çocuğun yararına olması gerekir.

9. Velayetin değiştirilmesi davasında avukat tutmak zorunlu mu?

Hayır, velayetin değiştirilmesi davasında avukat tutmak zorunlu değildir; davacı kendi davasını bizzat takip edebilir. Ancak davanın hukuki karmaşıklığı ve çocuğun geleceğini doğrudan etkileyen niteliği göz önüne alındığında aile hukuku alanında uzman bir avukattan destek alınması tavsiye edilir. Maddi durumu yetersiz kişiler adli yardım ve baro tarafından ücretsiz avukat atanması talebinde bulunabilir.

10. Velayet davasında sosyal inceleme raporu ne kadar önemlidir?

Sosyal inceleme raporu (SİR), velayetin değiştirilmesi davalarında mahkemenin en önemli dayanaklarından biridir. Psikolog, pedagog ve sosyal çalışmacı tarafından hazırlanan bu rapor, çocuğun yaşam koşullarını, ebeveynleriyle olan ilişkisini ve velayetin değiştirilmesinin çocuğa olası etkilerini kapsamlı şekilde değerlendirir. Yargıtay, sosyal inceleme raporu alınmadan verilen velayet kararlarını bozma gerekçesi saymaktadır.

21. Sonuç

Velayetin değiştirilmesi ve kaldırılması davası, çocuğun üstün yararının korunmasını amaçlayan önemli bir hukuki mekanizmadır. Boşanma sonrasında hayat koşullarının değişmesi, velayet sahibinin görevini gereği gibi yerine getirememesi veya çocuğun menfaatinin başka bir düzenlemeyi gerektirmesi halinde bu dava yoluyla velayette değişiklik yapılabilir. Davanın başarıyla sonuçlanması için esaslı değişikliğin somut delillerle — özellikle sosyal inceleme raporu, tanık beyanları ve uzman raporları ile — ortaya konması büyük önem taşır. 2026 yılı itibarıyla dava başlangıç maliyeti harç ve gider avansı dahil yaklaşık 4.000-4.500 TL, AAÜT maktu avukatlık ücreti ise 45.000 TL + KDV'dir. Sürecin karmaşıklığı ve çocuğun geleceğini doğrudan etkileyen niteliği göz önüne alındığında, aile hukuku alanında uzman bir avukattan hukuki destek alınması tavsiye edilir.

Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, md. 183, 335, 336, 339-346, 348, 349, 351
• 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, md. 4, 5
• 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu
• 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, md. 334, 389
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu, md. 25/a
• BM Çocuk Hakları Sözleşmesi, md. 3
• Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Ek 7. Protokol, md. 5
• Akıntürk, T. — Aile Hukuku
• Gezder — Türk Medeni Hukuku: Başlangıç-Kişiler-Aile Hukuku
• 2025-2026 TBB Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) — Resmî Gazete, 04.11.2025
• 492 sayılı Harçlar Kanunu, 2026 yılı harç tarifesi

Anahtar Kelimeler: velayetin değiştirilmesi davası, velayetin kaldırılması, velayet davası 2026, velayetin değiştirilmesi şartları, TMK 348, TMK 349, TMK 183, TMK 351, çocuğun üstün yararı, velayet değişikliği nasıl yapılır, aile mahkemesi velayet, boşanma sonrası velayet değişikliği, velayetin değiştirilmesi süreci, ortak velayet, velayet davası masrafları 2026, velayetin geri verilmesi, geçici velayet tedbiri, sosyal inceleme raporu, çocuk koruma kanunu, istinaf temyiz velayet